CPB: vlees- en suikertaks zijn geen wondermiddel

Met deze waarschuwing komt het Centraal Planbureau (CPB) dinsdag in de publicatie 'Een economisch afwegingskader voor belastinginstrumenten'. Het CPB geeft daarin handvatten om vooraf te kunnen bepalen of een fiscale heffing economisch gezien zinvol is.

Het advies komt op een politiek precair moment. Het kabinet gaat zich binnenkort buigen over voorstellen van eigen ministeries, maar ook van milieu- en duurzaamheidsorganisaties, voor de invoering van heffingen op vlees, zuivel, suiker en vliegen.

Volgens het CPB moeten beleidsmakers bij nieuwe voorstellen beter afwegen of een belasting het juiste middel is en hoe die belasting dan vorm krijgt. Soms zijn belastingmaatregelen namelijk niet effectief of kan de overheid een doel alleen bereiken via een dure belastingkorting of forse lastenverzwaring.

Frisdranktaks werkt niet

In theorie zijn belastingmaatregelen geschikt om te corrigeren voor maatschappelijke effecten die niet in de kostprijs van een product zijn verwerkt. De tabaksaccijns is een goed voorbeeld. Maar in de praktijk blijkt dat sommige belastingmaatregelen niet werken zoals bedoeld. Daar is de frisdrankbelasting een voorbeeld van.

Met de frisdrankbelasting wil de overheid ongezonde consumptie van suikerhoudende dranken verminderen. Maar het tarief van 9 cent per liter is te laag om echt een verschil te maken. Bovendien geldt de belasting ook voor suikervrije frisdranken en mineraalwater, waardoor gezonde alternatieven niet aantrekkelijker worden. Om de heffing effectiever te maken, wordt vanaf 2024 het tarief verhoogd en mineraalwater vrijgesteld.