Wat merken boeren en tuinders de komende jaren van de regeringsplannen?

Vooropgesteld: van alle voorstellen die een nieuwe regering straks doet, is het nog onzeker of ze in de Tweede Kamer een meerderheid gaat krijgen. De drie coalitiepartners hebben in de Tweede Kamer samen slechts 66 zetels. Daardoor hebben zij voor elk voorstel niet alleen steun van hun eigen fracties, maar ook van andere partijen nodig.

Uit het eindverslag van informateur Rianne Letschert blijkt weliswaar dat de meeste oppositiepartijen bereid zijn om voorstellen afzonderlijk op inhoud te beoordelen, maar de praktijk moet uitwijzen of dit ook gaat gebeuren. Voor boeren en tuinders gaat in ieder geval het volgende gelden:

• Meer duidelijkheid over 'wat ik mag uitstoten', maar ook harde doelen

Met ingang van dit jaar wordt toegewerkt naar doelsturing per gebied en uiteindelijk per bedrijf. Voor agrariërs betekent dit een zekere mate van vrijheid: het opgelegde emissiereductiedoel mag naar eigen inzicht behaald worden. Een boer kan daarbij kiezen voor extensivering, maar ook voor management- en technische maatregelen. Daarbij liggen wel doelen vast: er is een einddoel van 42 tot 46 procent stikstofreductie in 2035 en een tussendoel voor 2030 van 23 tot 25 procent reductie ten opzichte van 2019. Wordt het tussendoel niet gehaald? Dan volgen aanvullende maatregelen. Wordt het einddoel niet gehaald? Dan wordt als 'ultieme remedie' gekort op dier- of fosfaatrechten.

• Boer je nabij een Natura 2000-gebied? Dan komt er druk en tempo

Boeren rondom kwetsbare Natura 2000-gebieden, de Veluwe en de Peel worden in het regeerakkoord als voorbeelden genoemd, krijgen het eerst te maken met strengere eisen. Daarbij zet de regering in op een combinatie van vrijwillige en meer verplichtende maatregelen. 'Rondom Natura 2000-gebieden komt een zonering die voldoende is om de doelen voor het betreffende natuurgebied te halen', luidt de definiëring die ruimte laat voor nadere invulling. Binnen de zones dicht bij kwetsbare natuur komt een gebiedsgerichte aanpak, waarbij innoveren, extensiveren, omschakelen, verplaatsen of bedrijfsbeëindiging als richtingen worden genoemd.

• Stoppen of verplaatsen blijft vrijwillig, maar steeds gerichter

De huidige bestaande, vrijwillige beëindigingsregelingen worden voortgezet, maar worden meer gericht op veehouderijlocaties rondom 'overbelaste Natura 2000-gebieden' of verouderde bedrijven. Op die manier hoopt de regering natuurwinst en effectieve stikstofreductie te realiseren. Voor verouderde bedrijven komt een aparte regeling voor versneld uitfaseren. Deze inzet zorgt ervoor dat stoppen financieel aantrekkelijker wordt. Tegelijkertijd neemt de keuzevrijheid voor ondernemers af wanneer de vastgelegde doelen niet worden gehaald.

• Investeren loont als dit bijdraagt aan doelen

Voor ondernemers die willen investeren in bijvoorbeeld emissiearme stallen, natuurinclusieve landbouw, kunstmatige intelligentie (AI) en robotisering kunnen rekenen op subsidieregelingen en kredieten. Datzelfde geldt voor groen gas, mestverwerking en managementmaatregelen. 'We vragen veel van de agrarische sector, maar willen ook naast de agrarische sector staan en boeren helpen de omslag naar een toekomstbestendige landbouw te maken', staat in het regeerakkoord.

• Dier- en fosfaatrechten worden een scherper instrument

Tussen 2026 en 2030 wordt de juridische basis voor dier- en fosfaatrechten verbeterd en uitgebreid naar kalveren en geiten. Als een bedrijf buiten-familiair wordt overgenomen vindt afroming van dier- en fosfaatrechten plaats. Nog voor de zomer worden de verschillende afromingspercentages vastgesteld, na overleg met betrokken partijen. De afroming heeft ook weer effect op de reductiedoelen voor 2030 en 2035: het verkleint de restopgave die met doelsturing moet worden gerealiseerd.

• Methaanremmers worden genormeerd, naar Deens model?

Per 2029 wordt het gebruik van methaanremmers in veevoer genormeerd. In de praktijk betekent dit dat voerstrategie onderdeel wordt van de vergunning- en kostenstructuur van agrarische bedrijven. In Denemarken is de methaanremmer Bovaer al enige tijd volop in gebruik. Ondanks vermeende gezondheidsproblemen onder koeien die eind 2025 ontstond werken veel veehouders in het Scandinavische land naar tevredenheid met Bovaer. Hoe de nieuwe regering de normering van methaanremmers wil inrichten, blijkt nog niet uit de plannen.

• Grondgebondenheid wordt de norm

Uiterlijk in 2032 komt er een grondgebondenheidsnorm. In de aanloop daarnaartoe wordt de komende jaren gestuurd op het sluiten van kringlopen. Bedrijven die aantoonbaar via doelsturing presteren, kunnen mogelijk een uitzondering krijgen.

• Agrarisch natuurbeheer wordt een serieuzer verdienmodel

Waar mogelijk kiest het toekomstige kabinet voor agrarisch natuurbeheer en medegebruik. Er wordt ingezet op langjarige contracten en uitbreiding van agrarische natuur. Boeren worden betaald voor aanleg en onderhoud, waarbij wordt gekeken wat de meeste winst voor water en natuur oplevert. Het leidt ertoe dat agrarisch natuurbeheer een serieuzer verdienmodel wordt voor boeren.

• Minder gewasbescherming, meer verplichtingen

Voor de akkerbouw en glastuinbouw komen bindende convenanten rondom gewasbeschermingsmiddelen. Dat moet ertoe leiden dat het gebruik van chemische gewasbescherming fors omlaaggaat. Ook wil de regering in Europees verband inzetten op nieuwe veredelingstechnieken als CRISPR-Cas en cisgenese.

• Kansen voor jonge boeren, maar hun speelveld wordt smaller

In de regeringsplannen staan jonge boeren en tuinders expliciet benoemd. Zij profiteren onder meer van vestigingssteun, een ruimere financiering bij bedrijfsovername en prioriteit als het gaat om grond en subsidies. Er is een grote maar: met de strengere normen rondom bijvoorbeeld dier- en fosfaatrechten en de emissiereductieopgave stappen zij in een sector waarin hun speelveld smaller is. Een bedrijf opvolgen kan, maar alleen met een toekomstbestendig verdienmodel.