Nieuwe landbouwminister heeft veel weerstand te overwinnen

In een peiling van Nieuwe Oogst over het coalitieakkoord en de nieuwe D66-minister laten boeren en tuinders zich uitermate kritisch uit over zowel de kabinetsplannen als de nieuwe bewindsman. De landbouwvoorstellen van het kabinet worden door 57 procent als negatief beoordeeld. Slechts 9 procent is daar positief over.

De nieuwe bewindsman op het landbouwministerie kan hoop putten uit de 34 procent die het coalitieakkoord met 'neutraal' beoordeelt. Deze agrariërs kan hij wellicht spoedig aan zijn kant krijgen. Gezien de geringe steun die hij bij aanvang van zijn ministerschap krijgt, wordt dat geen eenvoudige opgave.

Slechts iets meer dan 6 procent van de tweeduizend agrarisch ondernemers die deelnamen aan het onderzoek zegt vertrouwen te hebben in de D66-minister. Krap 66 procent heeft dat niet, 10 procent gedeeltelijk en 17 procent weet nog niet wat ze van deze minister kunnen verwachten.

De kritiek van agrariërs op het coalitieakkoord richt zich vooral op de plannen voor de stikstofaanpak (53 procent) en het mestbeleid (50 procent). Hierdoor worden ze het meest geraakt in hun bedrijfsvoering. De plannen die D66, VVD en CDA hiervoor hebben, bestaan onder meer uit het instellen van bufferzones rond Natura 2000-gebieden, het afromen van dierrechten en een grondgebonden melkveehouderij.

Pijnpunten die ook worden genoemd, zijn de moeizame vergunningverleningen en de druk op de verdienmodellen die door de plannen ontstaat. Het convenant voor de afbouw van gewasbeschermingsmiddelen die de drie partijen willen sluiten met de sector, wordt ook met argwaan bekeken.

Na een gesprek vorige week met Rob Jetten, toen nog formateur, reageerde Van Essen op de reacties die zijn benoeming losmaakt. Hij toont begrip voor wat daar leeft. 'Ik ben tien jaar lokaal bestuurder geweest en acht jaar algemeen bestuurder in een plattelandsgemeente. Daardoor weet ik heel goed welke belangen op het spel staan. Samen met de staatssecretaris gaan we het op een fundamenteel andere manier aanpakken dan de afgelopen jaren.'

Onder boeren en tuinders is een groot verlangen naar langjarig en stabiel beleid dat rust gaat geven in de bedrijfsvoering. Uitvoerbaar beleid moet volgens 38 procent van de deelnemers aan de Nieuwe Oogst-peiling de hoogste prioriteit zijn voor de nieuwe minister, gevolgd door een langetermijnvisie voor de landbouw (25 procent) en herstel van vertrouwen (21 procent).

Met het coalitieakkoord worden die wensen niet vervuld, verwacht 73 procent van de ondervraagden. Slechts 7 procent denkt dat het nieuwe kabinet voor duidelijkheid en rust gaat zorgen in de agrarische sector. Zes op de tien agrariërs verwachten dat het landbouwbeleid van het nieuwe kabinet voor een verslechtering van hun bedrijf gaat zorgen.

Slechts 6 procent van de ondervraagden verwacht een verbetering voor het bedrijf, een kwart denkt geen (grote) verandering te gaan zien en 9 procent weet het niet. Over het stikstoffonds van 20 miljard euro waarmee Van Essen aan de slag mag, zijn agrariërs meer verdeeld: 46 procent staat er negatief tegenover, 18 procent positief, 26 procent neutraal.

Over gevoelige maatregelen blijft Van Essen kort voor zijn benoeming nog op de vlakte. 'Ik wil dit op mijn eigen manier aanpakken', zegt hij. 'Dat betekent dat ik de hand uitsteek naar de sector en mijn werkweek begin in de regio, op plekken die ik ken. Ik kies voor een aanpak gebaseerd op verbinding, compassie en begrip voor de sector. Zonder die basis kun je geen maatregelen nemen.'

Je moet elkaar volgens de minister 'eerst weer recht in de ogen kunnen kijken'. 'Mijn focus ligt nu op Nederland van het slot krijgen.' Boeren en tuinders die meededen aan de peiling zeggen te hopen dat Van Essen dat laatste voor elkaar krijgt. Veel ondernemers zien hun plannen stranden door de vastgelopen vergunningverlening.

'Er moeten grote investeringen worden gedaan, terwijl er geen oplossingen zijn. De kosten gaan automatisch omhoog, maar daar staat niks tegenover', reageert een glastuinbouwer uit Noord-Brabant. 'Wij zouden graag op een andere locatie verdergaan, maar het vergunningsbeleid zit muurvast en alles wordt aangevochten door natuur- en milieuclubs.'

Goede hoop

Een veehouder uit Overijssel wil ook door en hoopt dat Van Essen de stikstofknoop weet te ontwarren. 'In het coalitieakkoord ligt de focus op stikstof, dus dit zal de belangrijkste impact hebben op ons bedrijf. Ik heb goede hoop dat het stikstofprobleem wordt opgelost en de vergunningverlening weer op gang komt, zodat we kunnen doorontwikkelen.'

Het negatieve oordeel over de kabinetsplannen wordt bij veel boeren gevoed vanwege de grote nadruk op het stikstofbeleid. Veel agrariërs vinden dat dit probleem groter wordt gemaakt dan nodig, anderen noemen het een 'leugen' of 'verzonnen' om de veehouderij een kopje kleiner te maken.

De 20 miljard euro voor het stikstoffonds kan volgens een akkerbouwer uit Drenthe beter worden besteed aan defensie en veiligheid. 'Iedereen roeptoetert maar wat zonder enige kennis van zaken. En degene die het moet doen, werkt nog met dezelfde opbrengstprijzen als zijn opa zestig jaar terug. Aardappelen, granen en suikerbieten hebben dezelfde prijs als zeventig jaar geleden. Dat gaat wringen.'

Een akkerbouwer uit Flevoland geeft aan een toekomstvisie voor de landbouw te missen: 'Dit akkoord lijkt niet gericht op een vitale agrarische sector, maar op een gecontroleerde krimp van de landbouw ten gunste van stedelijke uitbreiding. Door de stikstofdoelen zo rigide te hanteren, ontstaat een directe aanval op het grondbezit en verdienmodel van de individuele agrariër.'

Volgens een Gelderse veehouder staan in het coalitieakkoord goede voornemens, zoals het vervangen van de kritische depositiewaarde door doelvoorschriften. Maar net als boeren zou ook de politiek moeten worden afgerekend op die doelen, stelt hij. 'Waarom zijn er voor de overheid geen harde consequenties en tijdslimieten en voor de boeren wel? Het blijft nu alleen maar bij goede voornemens, maar daarop kan niemand investeren.'

Voor zijn officiële benoeming spreekt Van Essen nog niet over maatregelen. Wel zegt hij de regio nadrukkelijk te gaan betrekken bij zijn aanpak. 'Het coalitieakkoord bevat een combinatie van generieke en gebiedsgerichte maatregelen. De daadwerkelijke uitvoering vindt plaats in de regio, waar we de aanwezige energie volop moeten benutten. Daar liggen veel plannen die de afgelopen jaren door eindeloze discussies zijn blijven liggen. Dat gaan we nu omzetten in actie.'

'Niet op voorhand de deur dichtgooien'

We spreken Benschop bij een boerendemonstratie in de stad Utrecht, iets ten noorden van zijn woonplaats. 'Ik heb nog geen idee wat voor een persoon hij is', zegt de melkveehouder. 'Ik ben benieuwd wat hij de sector gaat brengen.'

Benschop erkent dat hij een beetje schrok toen duidelijk werd dat de nieuwe minister van Landbouw uit het D66-kamp komt. 'Maar ik sta er wel voor open om met hem te kijken of we oplossingen kunnen bedenken voor de problemen in de sector', geeft hij aan. 'Ik vind het niet goed om op voorhand de deur al dicht te gooien.'

Wat ziet de Utrechtse ondernemer de nieuwe minister als eerste oppakken? 'Ik hoop dat hij verlichting, zekerheden en duidelijkheid biedt. En dat hij de situatie van de PAS-melders oplost.'

Benschop doet een dringende oproep aan Van Essen: 'Ga eerst de huidige problemen oplossen voordat we weer nieuwe dingen oppakken. Ruim eerst de rommel op van de vorige bestuurders.' Als voorbeeld noemt hij het Utrechts Programma Landelijk Gebied. Dat is weliswaar een provinciaal plan, maar kent zijn oorsprong in landelijk beleid. 'Het is een hoofdpijndossier.'

'Luister naar ons als jonge ondernemers'

Poppinga is bestuurder bij de organisatie voor jonge boeren HAJK. Het is dan ook niet verwonderlijk dat haar verwachtingen van Van Essen zijn gericht op de ondernemers van de toekomst. 'Ik hoop dat hij naar ons als jonge boeren wil luisteren, dat hij zich goed gaat inlezen, zich verdiept in de vraagstukken en dat hij ook andere perspectieven durft te bekijken, zeker die van jonge boeren.'

De jonge boerin rekent erop dat de nieuwe minister niet alleen naar de theorie van beleid kijkt, maar ook oog heeft voor manier waarop dat uitpakt in de praktijk. 'En het zou mooi zijn als hij ook kijkt naar wat er al gebeurt in de praktijk en daar het beleid op baseert. Dat is beter dan vanachter het bureau beleid te verzinnen om dat vervolgens op te leggen: jullie moeten dit zo gaan doen. Dus ja, ik hoop dat hij zich durft te verdiepen in onze wereld.'

Poppinga heeft de nodige bedenkingen bij de benoeming van Van Essen tot landbouwminister. 'Het is natuurlijk D66, wat ook hartstikke prima is, maar zijn achtergrond is anders, vanuit energie, milieu en dat soort zaken', zegt ze, verwijzend naar de portefeuille die Van Essen had als wethouder in Deventer. 'Maar als je dat goed doet, kan dat hand in hand gaan met landbouw.'

'Ik heb in geen enkele minister vertrouwen'

Van Essen heeft in gesprekken met de media al meer dan eens aangegeven oog te hebben voor de belangen van zowel boeren als die van de natuur. Wil Peek vreest dat de balans naar het laatste doorslaat, waardoor het perspectief voor boeren ondergeschikt raakt aan de natuurdoelen. 'Ik heb daar wel zorgen over. Hij is ook lid van Milieudefensie en Natuurmonumenten.'

Peek zegt weinig fiducie te hebben in de nieuwe bewindsman. 'Maar ik heb in geen één minister vertrouwen', voegt de melkveehouder eraan toe. Hij vindt het wrang dat LVVN vanaf deze week wordt bestuurd door een minister van de partij die, naast de Partij voor de Dieren, misschien wel het meest kritisch was op het beleid van vertrekkend BBB-minister Femke Wiersma. 'Vanuit D66 is ze alleen maar afgekraakt, terwijl ze veel goede dingen heeft gedaan. Dat vergeten we met zijn allen.'

Wat wil het koppel meegeven aan minister Van Essen? Ga eerst goed naar de boeren luisteren en denk na over de betekenis van voedselzekerheid, zeggen ze. Daarnaast hopen ze op een faire benadering. 'Gebruik eerlijke, reële cijfers en feiten voor het beleid. Dat doen politici niet altijd. Er wordt soms gerommeld met cijfers', stelt Peek.