Aardappelen uitrijden op land? ‘Pas als alle opties op zijn’

Veel akkerbouwers kampen met grote volumes aardappelen waarvoor zij nog geen bestemming hebben gevonden. Er gaan wel wat partijen richting vergisters en de veevoerindustrie, maar dat is bij lange na niet genoeg om het overschot op te lossen. Ondertussen blijven richting het einde van het bewaarseizoen de koelkosten gewoon doortellen en dat dwingt ondernemers om na te denken over pijnlijke maatregelen, zoals het uitrijden van aardappelen over hun land.

Voorzitter Hendrik Jan ten Cate van de LTO-werkgroep Consumptieaardappelen en Uien kan het zich niet voorstellen dat dit in Nederland op grote schaal gaat plaatsvinden. Hij vindt het dan ook lastig om daar concrete voorspellingen over te doen. ‘De meeste telers zullen alles op alles zetten om toch eerst een andere bestemming te vinden. Maar het kan natuurlijk wel dat er uiteindelijk echt geen andere opties meer zijn.’

Volgens de bestuurder beseffen akkerbouwers dat aardappelen uitrijden op het land grote fytosanitaire risico’s met zich meebrengt. Ten Cate: ‘Het blijft erg uitkijken, zeker zo bij de start van het nieuwe seizoen.’

Situatie in België

Ook Belgische akkerbouwers die hun aardappelen niet via de reguliere wijze kunnen afzetten, mogen hun product uitrijden over hun eigen land. In tegenstelling tot in Nederland is het de verwachting dat veel Belgen gebruik gaan maken van deze regeling. Voorlopig is er aanvraag gedaan voor 300.000 ton aardappelen.

Daniel Ryckmans van de Waalse belangenorganisatie Fiwap benadrukt wel dat de Belgische sector vindt dat deze optie zoveel mogelijk moet worden vermeden vanwege fytosanitaire risico’s. ‘Veel aardappelen gaan al naar vergisters en veehouderijen, meer kunnen ze nu ook niet wegwerken. Grote volumes moeten worden gecomposteerd of op het land aan een (bedekte) hoop worden gezet.’

Strikte voorwaarden

LTO Nederland en BO Akkerbouw hebben op een rij gezet onder welke strikte voorwaarden telers aardappelen mogen terugbrengen naar het land. Ze wijzen op de Regeling plantgezondheid, waarin is opgenomen dat telers aardappelen alleen op percelen of terreinen mogen uitrijden wanneer ze ervoor zorgen dat zich geen stengels met blad kunnen ontwikkelen.

Dit betekent dat aardappelen moeten worden verpulverd en/of worden ondergewerkt. Het fijn genoeg krijgen van de aardappelen kan door extra messen te plaatsen op de meststrooier. Stengelvorming wordt volgens Ten Cate al deels voorkomen doordat veel aardappelen zijn behandeld met kiemremmers. Toch blijft het fijnmaken van de knollen cruciaal.

Bekijk ook de actuele marktprijzen voor aardappelen

Daarnaast staat in de Regeling plantgezondheid dat niet-uitgeplante aardappelen of aardappelafval na 1 april dusdanig moeten zijn afgedekt dat stengels met blad niet boven de afdekking kunnen komen. Ook moet worden voorkomen dat vrijkomend vocht uit een aardappelhoop afspoelt richting het oppervlaktewater.

LTO Nederland en BO Akkerbouw wijzen verder op de teeltvoorschriften voor wat betreft phytophthora, zoals opslagplanten bestrijden en ziektehaarden voorkomen. Dit is ook vanwege risico’s op aardappelmoeheid (AM) van belang. Passende maatregelen zijn nodig om verspreiding te voorkomen. Zo is het onverstandig om aardappelen en grond van AM-besmette percelen te verplaatsen naar andere percelen.

Momenteel betreft het vooral maispercelen waarop uitrijden van aardappelen mogelijk is. Volgens de teeltvoorschriften mag er vanaf 15 juni geen sprake zijn van opslagplanten boven de norm van gemiddeld meer dan één plant per vierkante meter op minimaal 0,3 hectare. Bij haarden is de norm maximaal 1.000 met vitale – door phytophthora – aangetaste blaadjes op 20 vierkante meter of 2.000 blaadjes op 100 vierkante meter.

Geen inschatting

Ten Cate durft geen inschatting te maken van hoeveel aardappelen op dit moment nog in bewaarschuren liggen. ‘Voor sommige speciale rassen is er vraag en wordt ook betaald voor overtonnen. Verder liggen er contractaardappelen waarvoor deels nog geen prijs is bepaald. Afnemers komen deze niet altijd meer ophalen’, weet de bestuurder.

Lees ook: Goedkoop aanbod geen stimulans voor fritesindustrie

Om de markt enigszins te laten herstellen, is het volgens Ten Cate cruciaal dat in West-Europa komend seizoen minder aardappelen worden geproduceerd. Daar kan een kleiner Nederlands areaal deels aan bijdragen. Hij hoort van meerdere telers dat ze minder willen poten, maar hoeveel precies verschilt per teler. ‘Daarvoor moeten we de cijfers afwachten. Punt is ook dat er momenteel nauwelijks gewassen zijn die wel goed renderen. Dat maakt kiezen lastig.’

Ook is het afwachten of aardappeltelers minder kunstmest gaan strooien vanwege de hoge prijzen door de oorlog in het Midden-Oosten. In dat geval leidt dat mogelijk tot minder productie. Ten Cate: ‘De markt moet zijn werk doen. Ook in de export van consumptieaardappelen is het veel te rustig. Dat is best zorgelijk.’

Nationale Aardappelweek moet overschot laten krimpenNo Waste Army wil met de Nationale Aardappelweek, die plaatsvindt van 17 tot en met 26 april, 500 miljoen kilo aardappelen redden van verspilling. Het collectief roept bedrijven en burgers op om via hun website deel te nemen aan een van de acties van de aangesloten partijen: Poiesz, Ekoplaza, Albert Heijn, Jumbo, DekaMarkt, Crisp, Vitam, Boerschappen, Stichting Samen Tegen Voedselverspilling en de Voedselbank.Voorbeelden van acties zijn aardappelen bestellen en rechtstreeks afhalen bij telers, 20 kilo aardappelen doneren aan Care for Charity die het naar Oekraïne brengt, of aanmelden voor de thuisbezorgde boodschappenbox tegen voedselverspilling van No Waste Army. Volgens oprichter Thibaud van der Steen is de situatie voor veel telers penibel. 'Nog nooit ontvingen wij zo veel noodkreten. Vernietigen mag niet gebeuren. Goed voedsel hoort op het bord, niet op de afvalhoop.’