Hoge fosfaatprijs door weinig aanbod en onzekerheid

De hoge prijzen komen op een moment dat de melkprijzen relatief laag zijn en de kosten voor mestafzet stabiel op een hoog niveau staan. De reden is logisch: er is weinig aanbod en veel vraag. Toch kwam de prijsstijging voor kenners uit de markt als een verrassing. ‘In februari zakte de prijs naar zo’n 125 euro per kilo fosfaat. Ik had verwacht dat dit vanwege de hoge mestafzetkosten wat langer zou aanhouden’, zegt Leon Veltman van Fosfaatrecht.nu.

Veltman is al geruime tijd bemiddelaar in de handel van fosfaatrechten en brengt vraag en aanbod bij elkaar. Daarnaast is zijn doel om transparant in beeld te brengen wat de marktprijs ongeveer is. ‘Ik heb halverwege februari gedacht dat de fosfaatprijs misschien wel weer richting de 100 euro zou bewegen, maar niets is minder waar.’

Lees ook: Melkprijs onder druk, melkveehouders lopen financieel vast

Door onzekerheid over regelgeving worden boeren volgens de bemiddelaar soms wat angstig en gaan ze fosfaatrechten kopen. ‘Het sloeg in één keer om; je kunt de prijsgrafiek bijna naast nieuwsartikelen leggen. Dat zagen we in het eerste jaar na de invoering van het fosfaatrechtenstelsel ook. Schijnbaar is die onrust nu weer in dezelfde mate aanwezig in de sector’, geeft Veltman aan.

Arjo van Velthoven, adviseur en bemiddelaar in dierrechten bij Agrifirm Exlan, herkent dit beeld. Vrijdag 26 juni komt landbouwminister Jaimi van Essen met een Kamerbrief. ‘Toen dit nieuws naar buiten kwam, steeg de fosfaatrechtenprijs direct. Een groot gedeelte van de groep boeren die nog rechten nodig heeft, wil in ieder geval een gedeelte van de benodigde rechten voor vrijdag binnen hebben.’

Rechten uit de markt gehaald

De adviseur geeft aan dat de prijsstijging te verklaren is door een aantal factoren. Zo is er weinig aanbod op de markt, omdat er vrijwel geen stoppers zijn. De boeren die wel stoppen, doen dat via een van de Landelijke beëindigingsregelingen veehouderijlocaties (Lbv en Lbv-plus). De fosfaatrechten worden daarbij uit de markt genomen.

Daarnaast is sinds 1 januari 2025 een afroming van 30 procent van toepassing op overdrachten van alle fosfaatrechten; dit was eerder 10 procent. Concreet betekent dit dat een veehouder die 150 kilo fosfaatrechten beschikbaar heeft voor verkoop, er maar 105 kan verkopen. De rest van de rechten verdwijnt definitief van de markt.

Een andere factor die ervoor zorgt dat de prijs is gestegen, is de grote vraag. ‘Er wordt hard gemolken, wat ook terug te zien is in de melkaanvoercijfers. Dit komt mede door goed gewonnen ruwvoer. Veel melkveehouders belanden hierdoor in een hogere fosfaatklasse en komen daardoor fosfaatrechten tekort’, geeft Van Velthoven aan.

Het aanbod is en blijft wel vrij summier. Wat de prijzen gaan doen, is volgens de bemiddelaars dan ook erg moeilijk in te schatten. Maar volgens Veltman is er wel reden om aan te nemen dat de prijs wat zal afvlakken, en wellicht iets zal dalen. ‘250 euro lijkt een grens te zijn, al zou het mij niet verbazen als de prijs even rond dit niveau blijft hangen.’

Er zijn volgens hem best wel wat veehouders die mogelijk rechten willen verkopen, maar toch afwachten. ‘Zij weten ook dat er krapte aan de aanbodkant is en denken dat de vraag zal aanhouden. Er is voor hen geen reden om direct te verkopen.’

Piek in 2018

De hoogste piek in het fosfaatrechtentijdperk ligt overigens al geruime tijd achter ons. In oktober 2018 werd de hoogste prijs per kilo fosfaat betaald: 285 euro. Wel fluctueren de prijzen altijd sterk. Naast de piek in 2018 is ook het dal in de eerste week van november 2024 bijzonder te noemen. Op dat moment was de prijs voor 1 kilo fosfaat circa 60 euro. Veltman: ‘Veel adviseurs hebben boeren toen geadviseerd om vanwege de lagere leaseprijzen (10 euro per kilo) voor lease te kiezen. Veel veehouders hebben toen de boot gemist; daar hadden ze het gewoon verkeerd.’

Over het algemeen kopen de meeste boeren fosfaatrechten aan in de laatste maanden van het jaar. Vooral in december is het druk op de markt. ‘Boeren maken aan het einde van het jaar de balans op: zijn we in fosfaatklassen gestegen of gezakt? En wat moeten we dan bijkopen?’, is de ervaring van Velthoven.

Leasen of kopen?

Daarnaast moeten ondernemers kiezen tussen lease of koop van fosfaatrechten, of om toch een aantal koeien weg te doen. Ook dit laatste zien de bemiddelaars weleens. Het valt op dat met name de jongere generatie veehouders minder moeite heeft met een paar koeien minder als dat betekent dat de kosten voor mestafzet en fosfaatrechten dalen.

Er is ook een groep veehouders die grotere hoeveelheden fosfaatrechten moet aankopen. Vaak is het dan zo dat ze dat in delen doen, zeker nu de prijs zo hoog is. ‘We merken dat als er politiek wat gebeurt, dat boeren dan meer gaan bellen. Maar als ze de prijs horen, kiezen ze vaak voor lease. De eerste 100 kilo afromingsvrije lease blijft voor veel boeren erg populair’, besluit Velthoven.