Marokkaanse tuinbouw uitgedaagd om te verduurzamen

Door gunstige klimaatomstandigheden, relatief lage productiekosten en de nabijheid van Europa als afzetmarkt is Marokko uitgegroeid tot de grootste tomatenexporteur naar de Europese Unie. Het land is na Nederland de belangrijkste leverancier van tomaten, goed voor 60 à 70 procent van de totale Europese import.

Die positie is echter niet onwrikbaar. In seizoen 2024-2025 leverde Marokko 580 miljoen kilo tomaten aan Europa. Vorig seizoen daalde dit naar 520 miljoen kilo, blijkt uit de cijfers die Morocco Foodex presenteerde tijdens de Morocco Tomato Conference op donderdag 21 mei 2026. De daling van 11 procent is vooral het gevolg van productieverlies en transportproblemen door extreem winterweer en gestegen virusdruk.

Eenvoudige kassen

Een belangrijk deel van de Marokkaanse tomaten komt uit de regio Sous-Massa bij Agadir, een badplaats aan de Atlantische Oceaan. Hier strekken zich over tientallen kilometers eenvoudige kassen uit, variërend in omvang van één tot vele hectares groot. Glazen kassen vind je er niet; het gaat vooral om het type ‘Canariekas’, een eenvoudige constructie van stalen of houten palen, overspannen met plastic.

Vaak zijn de kassen aan de zijkant open te houden, om te kunnen ventileren. Verwarming of klimaatregeling ontbreekt veelal en de teelt vindt meestal plaats in de grond, al is er in toenemende mate substraatteelt te zien. De planten worden geïrrigeerd via druppelbevloeiing met water uit ondergrondse bronnen.

Marokkaanse telers starten in de zomer en nazomer met planten. De eerste oogst vindt plaats in oktober, waarna wordt doorgeteeld tot mei. In de praktijk stoppen ze vaak al eerder, door te hoge ziektedruk in het gewas. Daarmee is gelijk een van de grootste zorgen van de Marokkaanse tuinbouw benoemd.

Tijdens de Morocco Tomato Conference komen alle uitdagingen aan bod. Naast hoge virusdruk, water- en arbeidsschaarste, prijsstijgingen vanwege de Iran-oorlog en klimaatverandering, gloort een volgende uitdaging aan de horizon: de strengere duurzaamheidsnormen die retailers in de Europese Unie richting 2030 opleggen.

Worstelen met virus

Hoe kan de Marokkaanse tuinbouw haar positie behouden, met al deze obstakels op de weg? Die vraag wordt niet uit de weg gegaan tijdens de internationale vakbeurs. Een van de buzztermen op de conferentie is ‘Tomato brown rugose fruit virus’ (ToBRFV). Terwijl telers in Nederland dit virus inmiddels goed onder controle hebben dankzij hygiënemaatregelen en nieuwe rassen, worstelen Marokkaanse telers er nog enorm mee.

Een van de vier sessies tijdens de conferentie is gewijd aan de problematiek van dit virus, met inzichten van onderzoekers, zaadbedrijven en telers. Op de beursvloer zijn veel zaadleveranciers aanwezig, met tal van ToBRFV-resistente en -tolerante rassen. Die lossen de problemen echter nog niet op. In de cherrytomaten blijken resistente rassen goed aan te slaan, maar voor de losse- en trostomaten ligt het anders. Het zaad is duurder, de resistenties zijn beperkt en er worden veel minder kilo’s van geplukt.

Lees ook: Nederland steunt Marokkaanse telers met kennis op maat

Iemand die veel van deze klachten opvangt, is standhouder Mohamed Tifradine van toeleverancier Phyto Sidid. ‘Telers kampen bij deze nieuwe rassen juist meer met andere ziektes in het gewas. Ook blijft de opbrengst wel 50 procent achter bij wat ze gewend zijn.’ Andere bronnen bevestigen dat beeld. De vraag naar goede resistente rassen is groot, zeker omdat de problemen met het virus alleen maar toenemen. Volgens tomatenteler Chalid Saïdi is de situatie momenteel frustrerend.

Saïdi is tevens voorzitter van de koepelorganisatie Apefel van telers in de regio Agadir en heeft een goed beeld. ‘Door de Iran-oorlog zijn de kosten van sommige grondstoffen wel acht keer zo hoog als een paar jaar geleden. De ToBRFV-resistente rassen werken niet afdoende en brengen minder kilo’s op. Ook onze marktpositie is zwak; de verkoopkracht is beperkt. Alle risico’s liggen bij de teler. Die zit klem tussen zaadbedrijf en handel’, moppert hij.

Gebrek aan innovatie

De conferentie schetst een beeld van een goed georganiseerde, ambitieuze sector, die openlijk uitdagingen en kansen bespreekt. Maar de praktijk laat een ander beeld zien. ‘De wil om te innoveren en te investeren in verduurzaming is bij de gemiddelde teler in Marokko gering. Dat komt in de eerste plaats omdat er geen milieuregelgeving is die dat nodig maakt’, stelt projectmanager Sebastiaan Hijstek van kassenbouwbedrijf Horti XS.

Hijstek is al vijf jaar actief in Marokko en weet inmiddels hoe de hazen er lopen. Horti XS heeft recent de lokale onderneming Nexus Flow opgericht, waarin Nederlandse techniek met Marokkaanse uitvoering wordt gecombineerd. ‘We willen maatwerk leveren, met kassen die passen bij de lokale telers, maar waar wel meet- en regeltechniek in kan worden geïnstalleerd. Die moet zijn voorzien van schermdoek, watergeefsysteem en ventilatie. Dat is nodig om het gewas gezond en productief te houden.’

Met Nederlandse techniek succesvol worden in Marokko vergt een lange adem, weet Hijstek. En aanpassing aan de lokale omstandigheden. ‘Dit land is al een grote tuinbouwexporteur en heeft nog veel potentie. Tot nu toe speelt Nederland hier geen enkele rol en het is de vraag of dat in de toekomst wel zo wordt.’

Nederlanders leveren hoogwaardige techniek en denken dat ze het altijd bij het rechte eind hebben, observeert Hijstek. ‘Maar de realiteit en de cultuur zijn hier heel anders. Het financieren van langetermijninvesteringen is vanwege culturele en religieuze redenen voor gewone teeltbedrijven bijna niet mogelijk. Telers zetten hier een Canariekas neer die in een jaar is terugverdiend. Daarna telen ze er nog een paar seizoenen mee door, vaak totdat het plastic is vergaan en de waterput is opgedroogd.’

Samenwerking

Ook op een andere manier zoeken Nederlanders voet aan de grond in Marokko. Zo ondertekenden de Nederlandse initiatiefgroep Route 2030 en de koepel Apefel op de dag van de Morocco Tomato Conference een intentie tot samenwerking. Route 2030 is een groep Nederlandse consultants en toeleveranciers die toegang zoekt tot de Marokkaanse markt met producten die de teelt kunnen verduurzamen, zoals biologische gewasbeschermingsmiddelen, betere substraten en techniek voor klimaatbeheersing.

Lees ook: Staatssecretaris Rummenie laat zich bijpraten over resistente rassen

Coen Hubers wijst namens Route 2030 op de uitdagingen die op Marokkaanse telers afkomen via het eisenpakket van een Nederlandse supermarktketen. Europese afnemers willen hun ecologische voetafdruk verkleinen via strengere eisen rond waterverbruik, biodiversiteit, energie, CO2-uitstoot en verspilling.

Dit kan alleen via verduurzaming van teeltsystemen. Maar de realiteit van de Marokkaanse telers staat nog ver af van Europese ambities, zowel technisch als financieel. Dat besef is bij beide partijen aanwezig, maar de constructieve houding overheerst. Met de intentieverklaring willen Route 2030 en Apefel bouwen aan structurele samenwerking.

De combinatie van Nederlandse kennis en Marokkaanse praktijkervaring kan helpen de sector toekomstbestendig te maken. Zoals door internationale financiering en overheidssteun aan te trekken voor collectieve innovatieprogramma’s. Dit voorjaar is al een eerste project gestart met Grodan, LetsGrow en Wireless Value.

Morroco Foodex: pleidooi voor aanpassing aan Europese eisen
Tijdens de Morocco Tomato Conference was er veel aandacht voor de strengere eisen aan voedselimport door de Europese Unie; Europese afnemers stellen meer eisen aan de totale milieu-impact van producten. Het traditionele kostenvoordeel alleen is dan niet langer voldoende voor de Marokkaanse tuinbouw.
Ali Rougui van Morocco Foodex benadrukt dat de sector versneld moet investeren in duurzame landbouwmethoden en het verlagen van de CO2-voetafdruk. Hij pleitte onder meer voor investeringen in hernieuwbare energie, efficiëntere logistiek en systemen waarmee de CO2-impact van producten meetbaar wordt gemaakt. Traceerbaarheid wordt volgens hem cruciaal voor toegang tot Europese markten.
Daarnaast riep Rougui op tot intensievere samenwerking tussen Marokko en de Europese Unie, bijvoorbeeld via technologische kennisoverdracht en financiering van groene innovatieprojecten. Ook moet de sector volgens hem verder kijken dan kilo’s alleen en ook inzetten op producten met hogere toegevoegde waarde en nieuwe afzetmarkten.