‘Misvattingen en te simpele redeneringen over substraten’

Column Paddenstoelen Haijo Dodde 22 jun 2026 om 16:45uur

Het Convenant Milieu-impact Potgronden en Substraten is in november 2022 getekend door een veertiental partijen, waaronder het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, het ministerie van Klimaat en Groene Groei, het bedrijfsleven en een niet-gouvernementele organisatie (ngo). Doel is de milieubelasting van de productie en het gebruik van substraten in de toekomst te verminderen.

Tom van Wijk, voorzitter LTO Paddenstoelen

Potgronden en substraten spelen een onmisbare rol in de teelt van voedsel en sierteelt en het vergroenen van zowel particuliere tuinen als de openbare ruimte en daarmee welbevinden van mensen. Tot voor kort bestonden substraten voor het grootste deel uit veen. Veengebieden hebben een belangrijke maatschappelijke waarde voor het behoud van biodiversiteit en het opnemen van CO2, mits de gebieden goed worden beheerd. Tevens dienen niet-ontwaterde, natuurlijke veengebieden, onaangetast te blijven om koolstof-emissie te voorkomen.

Om de milieubelasting te verminderen, is door de convenantspartijen een route- en kansenkaart ontwikkeld, met bijbehorende financiering van het onderzoek om nieuwe grondstoffen te ontdekken die de rol van veen (deels) kunnen vervangen. Dat het daarbij in de maatschappelijke opinie enkel en alleen om veenvervanging gaat, is een misvatting en een te simpele redenering.

Veenvrij betekent simpelweg dat er geen veen in het mengsel zit; het zegt in eerste instantie niets over een lagere milieubelasting of betere duurzaamheid

Tom van Wijk, voorzitter van de LTO-vakgroep Paddenstoelen

Maar ook alternatieve grondstoffen hebben een milieu-impact. ‘Veenvrij’ betekent simpelweg dat er geen veen in het mengsel zit. Het zegt niets over een lagere milieubelasting of betere duurzaamheid, tenzij dat ook daadwerkelijk is gemeten. Een methode om de milieubelasting van een materiaal te berekenen, is de milieu-levenscyclusanalyse (LCA). Daarnaast wordt verwacht dat de vraag naar substraten richting 2050 wereldwijd meer dan verdubbeld, waarbij ook voldoende beschikbaarheid van grondstoffen een issue wordt.

Zoals eerder aangegeven dienen niet ontwaterde, natuurlijke veengebieden, onaangetast te blijven. Veel veengebieden zijn evenwel eerder om allerlei redenen wel ontwaterd en ook zonder gebruik van dit veen emitteren deze gebieden CO2. Daarom zou veen uit reeds ontwaterde gebieden verantwoord kunnen worden gewonnen en gebruikt voor potgronden en substraten, net zoals dit gebeurt bij infrastructurele werken in binnen- en buitenland.

Een substraat met een lagere voetafdruk kan per saldo slechter zijn voor het milieu, doordat de opbrengst of de kwaliteit van het product lager is. Daarnaast moeten ook het land- en waterverbruik worden meegenomen. Het moet dus worden beoordeeld binnen het volledige teeltsysteem en per kilo eindproduct.