‘Nederland kan gidsland 2.0 worden in agrofood’

De afgelopen jaren is Nederland vastgelopen op complexe dossiers, met stikstof als meest zichtbare voorbeeld. Dit heeft geleid tot onzekerheid bij boeren en bedrijven in het agrofoodcomplex. Investeringen blijven uit of verplaatsen zich naar het buitenland, waarbij opgebouwde kennis wordt geëxporteerd. Dit schaadt niet alleen de economie, maar ook de verduurzaming van het voedselsysteem.

De uitdagingen zijn groot en grotendeels Europees bepaald. Nederland moet voldoen aan regels rond natuur (Vogel- en Habitatrichtlijn), stikstofuitspoeling (Nitraatrichtlijn), waterkwaliteit (Kaderrichtlijn Water) en klimaatdoelen uit het Klimaatakkoord.

Juist bij grote uitdagingen is het van belang om een wenkend perspectief te bieden waardoor het voor bedrijven aantrekkelijk is om te investeren in en te werken aan daadwerkelijke verbetering. Ik denk dat dat mogelijk is en dat de oplossingsrichting steeds duidelijker wordt.

Twee routes

Volgens mij zijn er twee belangrijke routes naar een duurzamer agrofoodsysteem. Dat zijn verlaging van de CO2-voetafdruk per product en doelsturing op bedrijfsniveau.

De eerste route richt zich op het verminderen van de milieubelasting per kilo product, bijvoorbeeld op het gebied van CO2-uitstoot, watergebruik en biodiversiteit. Levenscyclusanalyses maken deze impact inzichtelijk en worden steeds breder toegepast. In sectoren als groenten, fruit en melkveehouderij zijn dergelijke systemen al gangbaar.

Europese regelgeving

De druk om te verduurzamen komt mede vanuit Europese regelgeving, zoals de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), die bedrijven verplicht hun impact in de keten te rapporteren. Certificeringen zoals biologisch, het Beter Leven en On the way to PlanetProof spelen hierin een rol. Verdere Europese harmonisatie is essentieel, omdat voedselproductie en -handel grensoverschrijdend zijn.

De tweede route richt zich op het beperken van emissies per bedrijf en per hectare. Een lage CO2-voetafdruk per product voorkomt namelijk niet automatisch lokale overbelasting van natuur en water. Doelsturing – sturen op gewenste uitkomsten in plaats van voorgeschreven maatregelen – biedt hier perspectief, al vergt dit nog verdere ontwikkeling.

Voor succes is het cruciaal om gebruik te maken van de kennis en innovatiekracht van boeren, tuinders en hun omgeving. Nederland heeft historisch bewezen dat samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen leidt tot efficiënte en hoogwaardige voedselproductie. Deze kracht kan opnieuw worden ingezet om beide verduurzamingsroutes verder te ontwikkelen.

Passende beloningen

Meten alleen is niet voldoende. Concrete doelen en passende beloningen zijn nodig om echte verandering te stimuleren. Innovaties zullen zich blijven ontwikkelen binnen bestaande clusters. Daarbij is niet altijd directe meting nodig. Slimme combinaties van data en maatregelen kunnen emissies ook betrouwbaar schatten.

Tegelijkertijd zal het landbouwlandschap veranderen. Door beleid, gebiedsontwikkeling en opkoopregelingen zal de omvang van de sector afnemen, met meer ruimte voor natuur en extensieve landbouw. Dit leidt tot een daling van de productie, waarvan de omvang mede afhangt van het succes van de genoemde verduurzamingsroutes.

Nederland is niet het enige land met uitdagingen op het gebied van natuur en water. Bij een groeiende mondiale vraag naar voedsel is het zaak om de productie zorgvuldig in te richten en dat te onderbouwen met data: ‘be good and prove it’. Het systeem dat we de komende jaren in Nederland ontwikkelen, is interessant voor veel landen binnen en buiten Europa.

Zo kan Nederland opnieuw uitgroeien tot een gidsland 2.0 in agrofood: innovatief, duurzaam en economisch sterk. Dat perspectief biedt voldoende reden om gezamenlijk de schouders eronder te zetten.