Poolse pluimvee- en varkenssector krijgt veeg uit de pan van Pools financieel dagblad

Polen krijgt vogelgriep niet onder controle. Het artikel in het financieel economische dagblad dat dateert van eind juni, heeft het over 139 uitbraken. Het gaat inmiddels om 143 uitbraken. Dat zijn er meer dan in heel 2025, toen er 128 uitbraken waren. Het is het hoogste aantal uitbraken in de Europese Unie (EU). In alle andere Europese landen zijn dat er veel minder, het gaat dan om enkele tot een tiental uitbraken. Nederland kende 18 uitbraken dit jaar. Alleen Duitsland had met 39 uitbraken nog een vrij hoog aantal uitbraken.

Bij de 139 uitbraken werden volgens Piotr Kwiecinsk, dierenarts en vicevoorzitter van de Europese Federatie van Dierenartsen, ruim 9 miljoen dieren gedood. Dat aantal is inmiddels opgelopen naar 9,7 miljoen dieren. Dat er in Polen zoveel uitbraken zijn, heeft volgens de analyse vooral te maken met de bioveiligheid. In Polen zijn dit jaar 239 besmette wilde vogels gevonden en waren er tot half mei 139 uitbraken bij commerciële bedrijven. Terwijl er in Duitland 1.417 uitbraken waren bij wilde vogels en het aantal uitbraken bij pluimveebedrijven beperkt bleef tot 39. Dat komt volgens het dagblad omdat Duitsland wel effectief goede bioveililgheidsprocedures toepast, net als de meeste andere Europese landen, zoals Nederland waar naar verhouding tot het aantal besmette wilde vogels ook weinig uitbraken waren.

Ook Afrikaanse varkenspest niet onder controle

Dit terwijl de Poolse pluimveehouders weten dat Polen ook Afrikaanse varkenspest niet onder controle krijgt. De bron van de infectie zijn ook hier wilde dieren, de wilde zwijnen. Dat er daarbij nog wel eens protesten zijn tegen het doden van wilde zwijnen helpt niet. Door het nog steeds hoge aantal van 41.000 grotendeels kleine bedrijven waar de bioveiligheid op een laag pitje staat, raken nog steeds varkens besmet met Afrikaanse varkenspest.

De Poolse varkensstapel is door Afrikaanse varkenspest gedaald van ongeveer 13 miljoen in 2014 tot ongeveer 9 miljoen nu. Het aantal bedrijven is gehalveerd naar de huidige ruim 40.000. Meer dan 600.000 dieren werden uit noodzaak geslacht, fokkers en slachterijen verloren markten en er kwam een enorm overschot op de graanmarkt.

Al in 2008, jaren voor de eerste uitbraak van Afrikaanse varkenspest, was Polen niet meer zelfvoorzienend voor varkensvlees en dat is nu erger geworden. Het land importeert tweemaal zoveel varkensvlees als het exporteert. ‘De import bedraagt 700.000 ton per jaar en de export ongeveer 350.000 ton’, zegt voorzitter Aleksander Dargiewicz van de Nationale Vereniging van Werkgevers van Varkensproducenten POLPIG.

Enorme kosten

De strijd tegen Afrikaanse varkenspest heeft de Poolse staat inmiddels 2,31 miljard euro gekost aan alle kosten rondom de compensatie voor de boeren, de kosten voor het uitroeien, veterinaire inspecties enzovoort. Dat heeft het land ook nog eens 320 miljoen euro aan rente gekost. Ook de varkenshouders en varkenssector hebben nog een kostenpost van 2,31 miljard euro voor de kiezen gekregen door de uitbraken van Afrikaanse varkenspest.

Nu begint de geschiedenis zich volgens Rzeczpospolitate te herhalen bij het pluimvee. De pluimveesector is niet alleen getroffen door een groot aantal uitbraken van vogelgriep, maar kampt ook nog met Newcastle disease (NCD).

Vervoersverboden

Vogelgriep werd in Polen voor het eerste gevonden bij wilde zwanen in maart 2006. In december 2016 raakte het eerste pluimveebedrijf besmet. In 2025 waren er al 128 uitbraken van vogelgriep en dit jaar al 143. Daarbovenop kwamen nog eens 52 uitbraken van NCD. In totaal zijn er in Polen al meer dan 30 miljoen dieren geruimd vanwege deze besmettelijke ziekten. ‘Daarnaast kampen de pluimveebedrijven en de -sector met vervoersverboden en leegstand van bedrijven door een (tijdelijk) verbod om weer nieuwe dieren op te zetten’, zegt Kwiecinski.

Dit is niet alleen een probleem voor de industrie, maar ook voor de hele Poolse economie. Toen Polen lid werd van de EU, stond het wat betreft pluimveevleesproductie op de zevende plaats. Nu is Polen de nummer één en komt ieder vijfde kip in de EU uit Polen. Het land is een van de drie grootste exporteurs ter wereld.

Dat is gelukt door zeer concurrerende productiekosten, een sterke voedersector gebaseerd op binnenlands graan, moderne verwerkingsfabrieken, hoge verticale integratie van de industrie en de focus op export. Voor pluimveevoer is zo’n 7 miljoen ton graan nodig, wat grotendeels compenseert voor de daling van de vraag als gevolg van de verminderde varkenspopulatie. Er werken zo’n 100.000 werknemers direct in de pluimvee-industrie en nog eens 300.000 in de hele productieketen.

Strikte bioveiligheid noodzaak

Om vogelgriep en NCD onder controle te krijgen, is een veel striktere, perfect uitgevoerde bioveiligheid nodig, stelt Kwiecinski. Hij ziet daartoe weinig concrete maatregelen, waarbij de overheid geen controle heeft op de honderdduizenden backyardfarms met pluimvee.

Wel vergoedt de Poolse staat de pluimveehouders 100 procent van de directe kosten van een uitbraak van vogelgriep op NCD. Dat alleen al zou genoeg reden moeten zijn om te zorgen voor een goede bioveiligheid. Alleen al in 2025 bedragen de directe kosten voor de aanpak van vogelgriep en NCD al meer dan 250 miljoen euro.

Te hoge vergoeding

Omdat sommige experts onofficieel melden dat het niveau van bioveiligheid soms dramatisch laag is, wordt gevreesd voor een nog groter aantal uitbraken. De overheid heeft geen controle over de bioveiligheid op de honderdduizenden backyardbedrijven. Daarbij overschrijdt de vergoeding die de (kleine) pluimveehouders krijgen geregeld de gemaakte kosten. Dat zou zelfs een aanmoediging zijn om opzettelijk besmet te raken.

Bovendien blijven enkele honderdduizenden backyardfarms (tot 100 eenden of 350 kippen) buiten elke controle, ondanks het feit dat de uitbraak van de ziekte geen relatie heeft met de bedrijfsomvang. Dus ook een uitbraak op een klein bedrijf leidt tot de instelling van beperkingen als vervoersverboden.

Het Poolse ministerie van Landbouw antwoordt aan Rzeczpospolita dat er voldoende maatregelen worden genomen om vogelgriep en NCD in toom te houden. In de provincies Mazowieckie en Wielkopolskie zijn ze intensiever gaan vaccineren tegen NCD. In de getroffen gebieden gelden beperkingen op het herbevolken van de stallen. Andere plannen zijn er niet. Volgens het financieel-economische dagblad kan het bijna niet anders dan dat er in het najaar weer veel meer uitbraken zullen zijn van vogelgriep en NCD.