‘Vergeet zoönosen niet bij klimaatadaptief bouwen’

Nederland staat voor een dubbele opgave: veel woningen bouwen en wijken aanpassen aan een warmer klimaat waarin droogte en hevige regenval elkaar afwisselen. Dat betekent meer groen, meer ruimte voor wateropvang, meer biodiversiteit en meer verkoeling op hete dagen. Maar wie klimaatadaptatie alleen ziet als een ruimtelijke of ecologische opgave, mist een belangrijke dimensie: gezondheid. Dat sluit aan bij het advies dat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onlangs gaf om Nederland beter voor te bereiden op internationale dreigingen voor de volksgezondheid.

Want mens, dier en leefomgeving zijn met elkaar verbonden. In de wetenschap noemen we dat One Health. Infectieziekten houden zich niet aan landsgrenzen of beleidsterreinen. Ze ontstaan juist op plekken waar mensen, dieren en omgeving elkaar raken. En precies die plekken zijn we opnieuw aan het ontwerpen.

Ongeveer 70 procent van de infectieziekten bij mensen komt oorspronkelijk van dieren. Wat verandert, is de context waarin die ziekten kunnen ontstaan en zich verspreiden. Klimaatverandering, intensieve veehouderij, reisgedrag, veranderende waterkwaliteit en de manier waarop we bouwen spelen daarin allemaal een rol.

Veedichtheid

Juist in Nederland is dat geen abstract verhaal. We wonen dicht op elkaar en in delen van ons land is ook de veedichtheid hoog. Die werkelijkheid lossen we niet morgen op, maar we kunnen er wel verstandiger mee omgaan.

Daarvoor is zoönosegeletterdheid nodig. Dat betekent niet dat iedere inwoner specialist moet worden, maar wel basiskennis heeft over risico’s, signalen en preventie. Wat kun je zelf doen? Wanneer moet je opletten? En wanneer trek je aan de bel?

Dat klinkt ingewikkeld, maar het begint praktisch. Laat bij warm weer geen emmers met stilstaand water in de tuin of op het balkon staan. Gewone muggen kunnen virussen overdragen en muggen ontwikkelen zich juist in kleine beetjes stilstaand water. Door langere en warmere zomers nemen muggenpopulaties toe. Raak zieke of dode wilde dieren niet aan, maar meld ze bij het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC). En vertel bij onbegrepen klachten aan de huisarts als je met dieren werkt of onlangs op reis bent geweest.

Meer groen en blauw

Zoönosegeletterdheid begint niet alleen bij de gewone Nederlander. Ook bij beleidsmakers, stedenbouwkundigen en gemeenten moet dit basiskennis zijn. Terug naar klimaatbestendigheid. Meer groen en meer blauw zijn nodig.

Niemand is tegen verkoeling, biodiversiteit of wateropvang. Maar we moeten wel blijven nadenken. Een Water Afvoer Drainage en Infiltratie (wadi) kan helpen om piekbuien op te vangen, maar vormt ook een broedplaats voor muggen. Een natuurinclusieve wijk kan de leefbaarheid vergroten, maar vraagt ook om hygiëne en alertheid. Dat betekent niet: minder groen, minder water of minder natuur. Het betekent: slimmer ontwerpen.

Ook zorgprofessionals spelen een sleutelrol. Zij spelen een belangrijke rol bij signalering: is iemand onlangs op reis geweest? Publieke gezondheid begint soms met één extra vraag op het juiste moment.

De volgende uitbraak kan beginnen bij een mug, een stal, een gans, een reiziger of een patiënt met vage klachten. We hoeven daar niet angstig van te worden. Maar we moeten ook niet doen alsof gezondheid vanzelf volgt uit goede bedoelingen.

De vraag is dus niet of we moeten vergroenen en verkoelen. De vraag is of we dat slim genoeg doen. Klimaatbestendige wijken zijn pas echt toekomstbestendig als ze ook gezondheidsbewust zijn ontworpen. Zoönosegeletterdheid is daarbij geen luxe voor experts achter de schermen, maar een vorm van maatschappelijke preventie.