‘Boeren verdienen eerlijk antwoord’

Nederland zit al ruim zeven jaar vast in een stikstofmoeras: veel agrarische gezinnen verkeren in wanhoop, de economie staat op slot. En het kabinet probeert het debacle af te kopen met tientallen miljarden euro’s aan belastinggeld.

Ongeacht hoe je als individu over de noodzaak van stikstofreductie denkt, is de juridische stikstofcrisis een feit. Milieuorganisatie Mobilisation for the Environment (MOB) toont via de rechter simpelweg aan dat de Nederlandse wetgeving niet deugt. Maar ligt dat aan de superioriteit van MOB-juristen of aan het broddelwerk op het ministerie?

Om die vraag te kunnen beantwoorden, is het van belang om te weten hoe wetgeving tot stand komt. Tijdens de ambtelijke voorbereiding toetsen juristen van een opstellend ministerie een wetsvoorstel aan het EU-recht en internationale verdragen. Vervolgens velt de Raad van State een oordeel over de rechtmatigheid. Pas daarna volgt de parlementaire behandeling.

Van de leden van de Tweede en Eerste Kamer mag een politieke en maatschappelijke afweging worden verwacht. Dat is hun taak. Maar ze leveren geen haarscherpe juridische doorlichting.

Volksvertegenwoordigers worden geacht een afspiegeling te zijn van onze maatschappij en zijn geen afgestudeerde juristen met specifieke kennis. Die verantwoordelijkheid ligt primair bij de topjuristen van de diverse betrokken ministeries.

Streep door PAS

Op 29 mei 2019 haalde de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State een streep door de Programmatische Aanpak Stikstof ofwel PAS. De kern van de uitspraak: toekomstige stikstofcompensatie mag niet vooraf als wisselgeld worden gebruikt bij het verlenen van vergunningen.

Met deze uitspraak veranderden duizenden te goeder trouw aangevraagde en verleende vergunningen van agrarisch ondernemers in illegaal handelen.

De desastreuze gevolgen van de uitspraak treffen ons allemaal. Veel agrarisch ondernemers leggen de schuld bij milieuorganisatie MOB, maar op basis van het proces kun je alleen maar vaststellen dat de verantwoordelijkheid bij de juristen en de politieke top van het ministerie van Economische Zaken ligt. Die waren destijds verantwoordelijk voor de voorbereiding van de PAS-wet.

Flirten met juridische gaten

Deze kennis leidt ons naar een fundamentele vraag. Had de overheid simpelweg onbekwame juristen in dienst of is er destijds bewust geflirt met juridische gaten om politiek gevoelig beleid erdoor te drukken?

In het eerste geval is er sprake van stuitende onkunde en moeten we ons afvragen of dit incidenteel of structureel is. In het tweede geval is het bewust kiezersbedrog. De agrarische sector en de Nederlandse samenleving verdienen onderhand een eerlijk antwoord op deze belangrijke vraag.

Anita Heijdra is auteur van Op ons bord, een boek dat een persoonlijke en unieke inkijk biedt in het boerenleven en laat zien welke pijn er schuilgaat achter de boerenprotesten