‘Landbouwdiscussie gaat over vertrouwen’

Als mensen erachter komen dat ik uit de agrarische sector kom, dan zie ik vaak hetzelfde gebeuren. Op een aantal onderwerpen gaan de luiken gewoon dicht. Ze horen me misschien nog wel. Maar of ze ook echt luisteren naar wat ik te zeggen heb, dat is dan de vraag.

Ik ben hier nu zo’n vijftien jaar mee bezig. En als ik één ding heb geleerd, is het dat er maar één manier is om die kloof te overbruggen: je moet gaan luisteren. Niet alleen naar wat mensen zeggen, maar vooral naar waarom ze het zeggen. Mensen om ons heen, in de maatschappij, de politiek, bij maatschappelijke organisaties, gebruiken dezelfde woorden als wij in de landbouw. Ze hebben het over insecticiden, bodemgezondheid, organische stof, weerbare gewassen. Allemaal termen die wij herkennen. De echte vraag is: bedoelen ze ook wat wij denken dat ze bedoelen?

In onze sector pakken we die woorden letterlijk op. Iemand maakt zich zorgen over middelen in natuurgebieden en wij gaan met die begrippen aan de slag. We gaan reduceren, meten, rapporteren. Maar adresseren we daarmee wel wat ze ons proberen te vertellen? Of proberen ze iets heel anders te zeggen?

Ik kom er steeds weer achter dat wat mensen echt proberen te zeggen iets veel fundamentelers is. Ze zeggen eigenlijk: ik vertrouw het systeem niet meer. Ik heb zorgen over wat ik in mijn mond stop. Ik weet niet of ik nog kan vertrouwen op hoe instituties die afwegingen maken. Of iets wel of niet goed is voor ons milieu, voor de leefomgeving.

Dat is de echte vraag eronder. Als wij als sector aan het werk gaan om de hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen te verminderen zonder die dieperliggende zorg te adresseren, dan is het de vraag of we wel iets oplossen.

Neveneffect

En er is nog iets wat hier belangrijk is: er zullen best activiteiten in de landbouw zijn die neveneffecten hebben. Sommige hebben mogelijk effect op de natuur. Voor de stikstofdiscussie is die relatie gelegd. Maar geen boer is met opzet bezig om neveneffecten te veroorzaken. Het is een gevolg van het systeem waarin we functioneren en een gevolg van de keuzes die dat systeem ons collectief oplegt.

Als je nooit de vraag achter de vraag stelt, nooit vraagt ‘wat leidt ertoe dat ik deze middelen op dit veld op deze manier gebruik?’ of ‘wat leidt ertoe dat ik deze rassen voor deze toepassing kies?’ dan blijven we bezig met het bestrijden van symptomen. De echte systeemvraag komt amper op tafel. Met als risico dat je geen stap verder komt.

Als je echt met elkaar in gesprek gaat, ook met mensen wiens standpunten ver afstaan van wat je zelf vindt, is mijn conclusie bijna altijd dezelfde: er is meer wat je verbindt dan wat je van elkaar scheidt. Die brug moeten we met elkaar vinden. Ik ben ook gewoon een burger. Ik wil ook kunnen vertrouwen op de beslissingen die de overheid neemt. Daar zit geen enkel verschil tussen iemand als ik – die toevallig in de agrarische sector werkt – en iemand bij een maatschappelijke organisatie.

Uiteindelijk is wat ons verbindt vaak verborgen. Maar ik heb nog nooit een situatie gezien waarbij je er niet uitkomt als je bereid bent om echt naar elkaar te luisteren. Dan worden oplossingen mogelijk.