Toekomst agrotechnologie ligt in AI en robotica

De oproep voor het opschalen van de investeringen klonk op woensdag 3 juni op de Agrofoodtop in Driebergen. Voorzitter Dirk Duijzer van het Topconsortium voor Kennis en Innovatie binnen de Agri & Food-sector hield daar een vlammend pleidooi. Stikstof hangt volgens hem als het ‘zwaard van Damocles’ boven de sector.

’Er zit een hele grote innovatiesector achter de land- en tuinbouw, maar toch moeten we ons steeds opnieuw op de kaart zetten’, zegt Duijzer. ‘Niet iedereen ziet het belang ervan in, ondanks dat ze iedere dag een bord vol eten hebben.’

Het volle congrescentrum Antropia knikt instemmend als er wordt gesproken over hoe goed de Nederlandse agrarische sector te boek staat in het buitenland. ‘The Dutch Diamond’, wordt het bewonderend genoemd. Ook veelbetekenend is de omschrijving het ‘agrarische powerhouse’ aan de Noordzee.

Maar die lovende titels komen niet vanzelf, klinkt het op het congres. Duijzer: ‘Onderschat de positie van voedsel niet. Een stabiel voedselsysteem is van belang voor regeringen overal in de wereld. Anders krijg je ellende in een land. Overschat het ook niet: als je het negeert, kan het nooit een innovatieve sector worden.’

Investeren in transitie

De politiek stuurt aan op duurzame en integrale teelten, maar dat komt tegen een prijs, wil Duijzer maar zeggen. De overheid moet ook investeren in deze transitie. ‘Zo’n landbouwsysteem is ingewikkeld en vereist onder meer nieuwe technieken met AI en robotisering en met een klein medicijnkastje tegen ziekten en plagen.’

Nederland is nog altijd koploper in de wereld als het gaat om agrarische kennis en technologieën. Maar we rusten al te lang op onze lauweren, er moet een volgende stap worden gezet, klinkt het uit de mond van Sjoukje Heimovaara, bestuursvoorzitter van Wageningen University & Research (WUR).

Ze wijst op het belang van de agrofood voor de Nederlandse economie. Het draagt een ruime 7 procent bij aan het bruto binnenlands product. Dit wordt vooral gedragen door landbouwgerelateerde producten, zoals moderne kassenbouw en andere technologie.

Inhaalslagen concurrent

Heimovaara schetst hoe een belangrijke concurrent grote inhaalslagen maakt. Als het gaat om agrarische kennisontwikkeling staat WUR op nummer één, met nog vier andere Europese instituten in de top tien. China neemt hier tussenin al de vijfde plek in. Bij onderzoek naar data en kunstmatige intelligentie (AI) lopen de Chinezen en de Amerikanen mijlenver voor. Europa komt in deze top tien van universiteiten niet voor.

Daarbij komt dat China miljarden meer investeert in innovatieve agrifood dan de Europese Unie. Zorgwekkend, noemt Heimovaara deze constatering. ‘Hoe glimmend is die Nederlandse diamant nog? Als we op deze manier doorgaan, verliezen we onze koppositie.’

De kansen voor Nederlandse agrofoodbedrijven zijn samengebracht in Food 2040, de nationale strategie om Nederland internationaal koploper te houden in hoogtechnologische en duurzame voedselproductie. Daaruit komen groene biotechnologie, robotica, AI en digitalisering, en nano- en sensortechniek naar voren als dé investeringsdoelen van de toekomst.

De verdiensten die daaruit moeten voortvloeien zijn te vinden op het vlak van veredeling (plant en dier) (teelt)systemen voor een weerbare land- en tuinbouw en nieuwe ingrediënten en grondstoffen voor de industrie. Heimovaara noemt het de ‘vlaggenschepen’ van de toekomst. ‘Maar die bedrijven moeten we wel hier oprichten.’

Dat vraagt volgens haar van de overheid een stabiele en toekomstgerichte visie en dito beleid. ‘En het vroegtijdig aantrekken van en investeren in jonge talenten voor onze sector. Daar moeten we in het groene onderwijs aandacht aan besteden. In Den Haag wordt dit niet altijd gezien.’

Zorgen over stikstoffonds

De bestuursvoorzitter van de WUR kijkt daarbij met enige zorg naar het stikstoffonds van 20 miljard euro. Opkoop wordt hier gezien als een oplossing, maar hoeveel van die miljarden zijn bestemd voor innovatie? ‘De keuzes die we moeten maken in deze transitie doen pijn, maar we moeten ook investeren in de toekomst van de sector.’

Nederland hoeft overigens niet alleen uit eigen middelen te putten om een agrarische grootmacht te blijven. Esther de Lange, kabinetschef van Eurocommissaris Christophe Hansen (Landbouw en Voedsel), wijst op de 20,3 miljard euro die in de voorstellen voor de nieuwe Europese begroting voor de periode na 2028 is gereserveerd voor innovatie in gezondheid, biotech en -economie en landbouw.

‘Zorg ervoor dat Nederland het signaal afgeeft dat deze pot in de tweede pijler overeind blijft’, zegt De Lange. In Nederland mag innovatie in de landbouw een belangrijk thema zijn, maar dat is niet bij alle lidstaten het geval, legt ze uit.

Voorzitter Duijzer wijst op het Europese belang van een eigen productie van meststoffen, eiwitten en energie om de onafhankelijkheid van geopolitieke instabiliteit te vergroten. ‘Nederland moet hierin leiderschap tonen.’

De tegengestelde belangen in Brussel zijn echter hardnekkig, schetst Heimovaara. ‘De bedrijven die veel te verliezen hebben, hebben in de Europese Unie een heel sterke lobby. Maar wie neemt het op voor al de bedrijven die we echt nodig hebben?’

Agri & Food: van Topsector naar Topconsortium Het Topconsortium voor Kennis en Innovatie binnen de agri- en foodsector is de opvolger van de Topsector Agri & Food. De nieuwe organisatie coördineert namens de diverse ministeries de totstandkoming van de Kennis- en Innovatieagenda Landbouw, Water en Voedsel. Ze verzorgt tevens de onderzoeksprogrammering, subsidies en ondersteunt de uitvoering van afspraken die hierover worden gemaakt binnen het nationale innovatiebeleid. Het kabinet maakte een einde aan het topsectorenbeleid en focust zich vanaf 2026 op zes strategische markten waarin Nederland wereldwijd kan (blijven) uitblinken. Het gaat om halfgeleiders, biotechnologie, defensietechnologie, digitale diensten (zoals kunstmatige intelligentie), machinebouw en innovatieve chemie. Het beleid komt voort uit de bezorgdheid dat Nederland grip verliest op de economische toekomst en te afhankelijk wordt van andere landen. De focus ligt nu op strategische autonomie en het behouden van internationaal kapitaal en talent in de kernindustrieën. Agrifood is hiermee niet afgeschreven als voorname sector, maar de wijze waarop innovatieve onderzoeksprogramma’s worden ondersteund is wel gemoderniseerd. Tijdens de Agrifoodtop hield voorzitter Dirk Duijzer een pleidooi voor een verdere krachtenbundeling tussen organisaties binnen de agrarische sector. Deze moet een daadkrachtige spreekbuis vormen richting de overheid. In de kabinetsplannen wordt gepleit voor de oprichting van een productschap 2.0. Volgens Duijzer beidt dat geen oplossing, want ‘juridisch te gecompliceerd en onhaalbaar’.