Kabinet zet met innovatieagenda in op AI, weerbare teelten en nieuwe eiwitten

Het kabinet zet stevig in op innovatie als sleutel voor de toekomst van boeren en tuinders, maar verwacht dat de sector, kennisinstellingen en investeerders daarbij nadrukkelijk gezamenlijk optrekken.

De agenda moet inspelen op grote uitdagingen waar boeren en tuinders voor staan, zoals stikstof, klimaat, waterkwaliteit en internationale concurrentie. Tegelijk wil het kabinet de sterke kennispositie van Nederland benutten en uitbouwen. ‘Innovaties zijn nodig om duurzaam te produceren én concurrerend te blijven’, schrijft Erkens.

Het kabinet kiest voor focus op vier domeinen waarin Nederland volgens het ministerie van LVVN bijzondere kansen heeft. Het eerste domein is gericht op agrarische technieken: de inzet van digitalisering, kunstmatige intelligentie (AI) en robotica in de sector. Het gaat daarbij om bijvoorbeeld precisielandbouw met drones en sensoren, autonome machines en datagestuurde teeltsystemen. Deze technologieën moeten helpen om arbeidstekorten op te vangen en het gebruik van middelen te verminderen.

Lees ook: Toekomst agrotechnologie ligt in AI en robotica

Het tweede prioriteit is weerbare teelten. Daaronder valt de versnelling van plantenveredeling en toepassing van nieuwe genomische technieken (NGT’s) zoals CRISPR-Cas. Het doel is gewassen beter bestand te maken tegen ziekten, plagen en klimaatverandering, met minder gebruik van chemie.

Het derde speerpunt zijn voedselinnovaties. Erkens doelt hiermee op de ontwikkeling van alternatieve eiwitbronnen, zoals kweekvlees, kweekvis en precisiefermentatie. Dit moet bijdragen aan voedselzekerheid en nieuwe verdienmodellen in de keten.

De glastuinbouw is het vierde domein. Verdere verduurzaming van een al sterk innovatieve sector, onder meer via autonome kassen, circulaire systemen en energiebesparing.

Geen extra budget

Voor de uitvoering stelt Erkens geen nieuw publiek geld beschikbaar. Het kabinet wil bestaande middelen gerichter inzetten op de gekozen prioriteiten. Tegelijk hoopt de staatssecretaris extra private investeringen los te trekken. ‘De combinatie van economische kansen en maatschappelijke impact kan investeerders aantrekken’, stelt hij.

Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar samenwerking tussen overheid, kennisinstellingen en bedrijfsleven – het ‘Dutch Diamond’-model. Ook start-ups en scale-ups moeten meer ruimte krijgen om innovaties naar de markt te brengen.

Knelpunten

Erkens onderkent dat innovaties in de praktijk vaak moeizaam van de grond komen. Belangrijke knelpunten zijn complexe en trage toelatingsprocedures, bijvoorbeeld voor nieuwe gewasbeschermingsmiddelen en novel foods. Ook de beperkte toegang tot financiering, vooral in de opschalingsfase, kan een probleem zijn. Verder noemt de staatssecretaris ook een gebrek aan digitale vaardigheden en data-infrastructuur, en tot slot onzekerheid bij ondernemers over rendement en risico’s.

Het kabinet wil deze belemmeringen verminderen, onder meer door te werken met ‘regulatory sandboxes’ en betere EU-afspraken over data en regelgeving.

Kansen voor boeren en tuinders

Voor de agrarische sector benadrukt de staatssecretaris dat innovatie geen doel op zich is, maar moet bijdragen aan een toekomstbestendig bedrijf. Nieuwe technologieën kunnen bijvoorbeeld leiden tot lagere inputkosten, hogere opbrengsten en minder milieudruk. Tegelijk kan de inzet op nieuwe eiwitten en biotechnologie nieuwe inkomstenbronnen opleveren.

Erkens noemt specifiek dat ook veehouders een rol kunnen spelen in de ontwikkeling van kweekvlees, bijvoorbeeld via proefbedrijven waar celkweek wordt gecombineerd met agrarische activiteiten.

Buitenlandse ontwikkelingen

De urgentie van de innovatieagenda wordt mede ingegeven door ontwikkelingen in het buitenland. Landen als China en Zuid-Korea investeren stevig in agrifoodtechnologie, terwijl ook binnen Europa stappen worden gezet op het gebied van AI en biotechnologie. Erkens bezocht de Aziatische landen in mei om kennis op te doen van de laatste ontwikkelingen.

Volgens het kabinet moet Nederland daarom scherpere keuzes maken en inzetten op niches waarin het internationaal kan blijven uitblinken, zoals zaadveredeling, glastuinbouw en agritech.

Planning

De komende maanden werkt het ministerie de Agrifood Innovatieagenda verder uit, samen met sectorpartijen en kennisinstellingen. Eind 2026 moet de agenda officieel worden gelanceerd tijdens een bijeenkomst met stakeholders en investeerders. In 2027 volgt een grotere innovatietop waar concrete projecten en investeringsdeals centraal staan.

De agenda krijgt een looptijd van tien jaar, maar blijft flexibel om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen.