Documentaire Eat More Trees schetst radicale omslag

Een van de geportretteerde landbouwers in de film is Yanniek Schoonhoven, die met haar gezin 1.100 hectare beheert in een van de droogste delen van Spanje. Volgens haar is de band tussen boer en land onder druk komen te staan door kortetermijnbeleid. ‘Boeren is altijd een werk van generaties geweest. Tegenwoordig dwingt de politiek ons naar strategieën van slechts vier jaar. Het kan goed zijn dat vier jaar later alles anders is en dan ben je opeens de 'bad guy', terwijl je precies hebt gedaan wat er is gezegd.’

Dit gebrek aan toekomstperspectief leidt tot extractie van het land, stelt Schoonhoven. ‘Als je niets hebt om het voor te doen, dan ga je het land steeds meer zien als een bron waar je gewoon van kan halen. Het is dan een soort winkel waar je uit pakt, maar je stopt er nooit iets in terug.’

‘Subscription-based’

Landschapsarchitect en filmmaker Louis De Jaeger wijst naar de industrie, die volgens hem geen baat heeft bij een gezonde bodem. ‘Als een bodem gezond is, valt er veel minder mee te verdienen’, stelt hij. ‘Maar hoe gezonder de grond, hoe minder de boer afhankelijk is van pesticiden en kunstmest.’ Volgens hem is er sprake van een subscription-based maatschappij die teert op landbouwers die in een slechte situatie blijven, want dat zijn de beste klanten.

De Jaeger streeft naar het regenereren van 550 miljoen hectare grond om de aarde fysiek af te koelen. Hij pleit voor agroforestry, of zoals hij het noemt: het echte vertical farming. ‘In dit systeem fungeren bomen als 'de beste masseurs van de bodem’. Schoonhoven ziet de resultaten hiervan bij extreme droogte. Waar buren in paniek raken door sproeiverboden, houden hun bodems het water vast.

Voor de toekomst ziet De Jaeger een mozaïeklandschap voor zich waarin de boer wordt beloond voor positieve impact, zoals biodiversiteit en waterzuivering, met als uiteindelijk doel volksgezondheid. ‘Voedsel zal weer een medicijn zijn. Voeding uit een levende bodem heeft een hogere nutriëntendichtheid, wat essentieel is voor ons darmmicrobioom en daarmee ons mentale welzijn. We gaan zoveel gelukkiger en gezonder zijn en ik denk dat niemand daar iets op tegen kan hebben.’

Start met kleine veranderingen

Schoonhoven benadrukt dat de verandering bij de boer zelf kan beginnen, zonder direct het hele roer om te gooien. ‘Doe eens wat kleine veranderingen en kijk eens wat er gebeurt. Als je er blij mee bent, kan je het wat groter aanpakken’, zegt zij.

Een hardnekkig misverstand volgens De Jaeger is dat een boomrijk landschap geen ruimte biedt voor veeteelt. Het tegendeel is waar: agroforestry wordt door de sprekers gezien als een ‘upgrade’ van de huidige veehouderij. ‘Kippen en koeien zijn van nature bosdieren’, legt hij uit. ‘In een systeem met bomen ervaren dieren minder stress, wat de kwaliteit van melk en vlees ten goede komt.’

Ook kan de afhankelijkheid van soja uit verre landen worden doorbroken door eiwitrijke bladeren, zoals die van de moerbeiboom, direct op het eigen land te verbouwen, stelt De Jaeger. ‘Dit creëert een lokaal en gesloten systeem waarin de boer weer de regie voert over zijn eigen input.’

Lees ook: ‘We willen laten zien dat landbouw ook hoopvol kan zijn’

Om de hele voedselketen te transformeren, hoeven grote concerns niet van de ene op de andere dag volledig om te schakelen. De Jaeger pleit voor de ‘1 procent perennial’-regel: als de grote voedselreuzen 1 procent van hun ingrediënten vervangen door meerjarige planten, heeft dat al een gigantisch effect op het wereldwijde landbouwareaal.

Egoïstische keuze

‘Het gaat erom dat meerjarige gewassen weer in ons dagelijkse dieet worden geïntegreerd via vertrouwde producten. Met politieke keuzes kun je mensen beïnvloeden op een manier die niet als dwang voelt’, aldus De Jaeger, die een toekomst ziet waarin zelfs een plakje worst of een ontbijtgraan kan bijdragen aan bodemherstel. De transitie naar een regeneratief systeem is volgens Schoonhoven en De Jaeger uiteindelijk een ‘egoïstische keuze’ voor onze eigen gezondheid.

De uiteindelijke visie van de filmmakers voor 2050 is het herstel van het Europese ‘mozaïeklandschap’: een kleurecht en gelaagd landbouwgebied waar de boer wordt beloond voor positieve impact zoals waterzuivering en biodiversiteit. Schoonhoven adviseert boeren die de overstap overwegen om stress te vermijden en klein te beginnen met bijvoorbeeld 1 hectare, een heg of een bloemenstrook. Door te leren van de successen en fouten van pioniers, hoeft de boer niet zelf het wiel uit te vinden, laat de film zien.