'Langer wachten is niet verantwoord, we moeten van het stikstofslot af'

Op haar werkkamer in het oude deel van het Huis der Provincie in Arnhem vertelt de Gelderse stikstofgedeputeerde Ans Mol (BBB) dat het een noodzakelijke uitdaging was om door te pakken om de vergunningverlening vlot te trekken. Met de maatregelen die er nu liggen, hoopt ze niet alleen op natuurherstel, maar ook op duidelijkheid en perspectief voor de land- en tuinbouw.

Je kunt in Gelderland geen stap zetten zonder met stikstof te maken te krijgen

Ans Mol, gedeputeerde Gelderland (BBB)

Wat is de huidige stand van zaken rondom het strokenbeleid voor stikstofreductiegebieden?

'Als Gedeputeerde Staten hebben we het beleid vastgesteld en maatregelen vertaald naar ontwerpregels in de omgevingsverordening. Die verordening heeft ter inzage gelegen en die termijn is onlangs geëindigd. Er zijn best veel zienswijzen ingediend, maar het aantal viel ons relatief mee; als ik een vergunning voor een windpark afgeef, krijg ik er vaak meer. De zienswijzen moeten nu beantwoord worden, waarna het volledige pakket naar Provinciale Staten gaat voor definitieve vaststelling. Zodra zij de verordening vaststellen, staat het beleid juridisch vast.'

In hoeverre is er nog ruimte om het beleid aan te passen op basis van de zienswijzen?

'Hoewel ik de zienswijzen nog moet lezen, is er zeker nog ruimte voor verwerking. We hebben al een uitgebreid participatieproces achter de rug. We hebben daarvoor vorig jaar denkrichtingen vastgesteld en zijn daarna in gesprek gegaan met gemeenten, maatschappelijke organisaties en individuen. De feedback die we kregen, bijvoorbeeld over zaken die in de praktijk niet werkten, hebben we al verwerkt in de huidige maatregelen. We hebben aan de voorkant goed geluisterd, omdat doelen wel uitvoerbaar en haalbaar moeten zijn.'

Jullie houden botsproeven. Wat houden die in?

'De botsproeven gebruiken we om de uitvoerbaarheid van regels in de praktijk te testen. Dit doen we samen met het bedrijfsleven, waaronder partijen als VNO-NCW en LTO Nederland. We kunnen wel mooie reductieplannen bedenken, maar we moeten in de praktijk toetsen tegen welke vragen ondernemers aanlopen en wat het van hen vraagt. Bij de industrie kijken we bijvoorbeeld of de beoogde gasreductie van 35 procent haalbaar is. Bij agrariërs testen we of bepaalde reducties met specifieke investeringen wel gerealiseerd kunnen worden.'

De weerstand tegen de stikstofplannen vanuit de landbouwsector lijkt in Gelderland minder groot dan bijvoorbeeld in Utrecht. Herkent u dat?

'Ons uitgangspunt is dat Gelderland een leefbaar gebied moet blijven, waar gewoond en gewerkt kan worden. Landbouw is voor onze provincie essentieel. Ons doel is niet om de sector weg te hebben, maar om de stikstofuitstoot te reduceren, zodat de provincie weer van het slot kan. Iedereen begrijpt dat er stappen nodig zijn vanwege de wetgeving.'

'Natuurlijk zijn er emoties. Dat snap ik. Ik zeg altijd dat ik ook niet blij zou zijn als een ander iets zegt over jouw eigendom en je omgeving. Het gaat over eigendom en familiebedrijven die er soms al generaties zitten. Maar we proberen het zo te doen dat er nog steeds veel mogelijk blijft via bijvoorbeeld innovatie of extensivering.'

Wat gebeurt er als een bedrijf echt niet kan of wil aanpassen op de huidige locatie?

'Als een bedrijf op de verkeerde plek staat en aanpassing niet mogelijk is, zeggen we niet simpelweg: 'stop er maar mee'. We gaan dan helpen om te kijken of er een andere plek in Gelderland is die beter geschikt is voor wat die ondernemer wil doen. We ondersteunen dit met wat we flankerend beleid noemen.'

Hoe helpt het ruimtelijk borgen van dit beleid bij de ondersteuning van ondernemers?

'Door de maatregelen ruimtelijk te borgen in de verordening, voorkomen we zoveel mogelijk staatssteunproblematiek. Voorheen was veel op vrijwillige basis, waardoor compensatie lastig was. Nu het een ruimtelijke, wettelijke opgave is, vergelijkbaar met een boerderij die moet wijken voor een nieuwe weg, hebben we veel meer juridische ruimte om ondernemers te compenseren voor schade of tegemoet te komen bij innovaties.'

Gelderland is een van de koplopers in Nederland wat betreft stikstofaanpak. Kijken andere provincies mee?

'Als Provinciale Staten de verordening vaststellen, staat ons beleid daar al in. Maar alleen stroken zijn niet genoeg. We hebben meer nodig. We zijn best ver met onze Versnellingsaanpak Stikstof. Ook met onze aanpak van intern salderen.'

'Na de Rendac-uitspraak, waarbij intern salderen aan banden werd gelegd, hebben wij aangepaste beleidsregels opgesteld, waardoor we weer vergunningen verlenen met intern en extern salderen. Andere provincies kijken met veel belangstelling naar hoe wij dit doen en nemen dingen ook over. Wij zien zo'n vergunning verlenen als een passende maatregel, omdat er bij elke vergunning een aanzienlijk aandeel stikstofreductie direct ten goede komt aan de natuur.'

Hoe helpt dit beleid specifiek de PAS-melders?

'Het helpt doordat we de vergunningverlening weer lostrekken. PAS-melders hebben bij ons een hoge prioriteit, ook in de Gelderse Staten. Door onze beleidsregels te salderen, kunnen we voor een aantal PAS-melders al maatwerkprocedures opstarten om hen eindelijk die broodnodige vergunning te geven. Maar ook dit staat niet op zichzelf. Het strokenbeleid dient hierbij als onderbouwing richting de rechter. We kunnen aantonen dat we serieuze, geborgde maatregelen nemen en niet alleen op vrijwillige basis werken.'

Niet alleen de agrarische sector staat aan de lat.

'Het uiteindelijke doel is om de vergunningverlening weer vlot te trekken. Dit doen we door de stikstofuitstoot te verminderen en de natuur te herstellen. We zetten in op bronmaatregelen, zoals piekbelasters aanpakken, en we versnellen natuurherstelmaatregelen, waarbij we vooral naar hydrologie en water kijken. Daarnaast versterken we toezicht en handhaving om te borgen dat afspraken echt worden nagekomen. De stikstofstroken zijn daarbij een gerichte maatregel op plekken waar de natuur het meest kwetsbaar is, zoals de Veluwe.'

Hoe matchen de Gelderse plannen met die van het nieuwe kabinet?

'Er is een goede match met de hoofdlijnen van het nieuwe kabinet en het recente rapport van Wageningen University & Research. De basiselementen zijn herkenbaar: strokenbeleid, een gebiedsgerichte aanpak en extra inzet op natuurherstel. Ook de nadruk die de nieuwe minister legt op leefbaarheid en draagvlak creëren in het gebied sluit naadloos aan bij onze visie.'

Twee Gelderse varkenshouders kregen een vergunning voor doelsturing. Wat is de status?

'We testen dit in pilots. Het is een zoektocht naar de juiste balans: enerzijds moet het juridisch houdbaar zijn voor de overheid, anderzijds moet de boer de zekerheid hebben dat hij niet direct bij elke kleine schommeling in emissies met handhaving wordt geconfronteerd. Het is nu wachten op de uitspraak van de rechter om te kijken of we op de goede weg zitten. Als dit bij de rechter standhoudt, is dat een landelijke doorbraak.'

Een andere vergunning, die voor een Lely Sphere, noemt u een succesverhaal. Waarom is die zo belangrijk?

'De vergunningverlening voor de Lely Sphere is inmiddels onherroepelijk. De leverancier heeft dit systeem aan de voorkant laten toetsen door Wageningen University & Research. Samen met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en een aantal provincies is een model passende beoordeling opgesteld waar iedereen gebruik van kan maken. Op basis daarvan hebben wij strikte gebruiksvoorwaarden kunnen opnemen in de vergunning om de werking te borgen. Het biedt direct perspectief voor ondernemers die willen investeren in innovatie.'

Wat vindt Mobilisation for the Environment (MOB) eigenlijk van de Gelderse plannen?

'Voor MOB gaat het waarschijnlijk nooit ver genoeg. We zijn het met elkaar eens over het belang van natuurherstel, maar het grote verschil zit in het tempo. MOB vindt dat dit bij wijze van spreken morgen al moet gebeuren, terwijl wij vinden dat er meer tijd nodig is om tot hetzelfde doel te komen. Daarnaast pleit MOB vaak voor het grootschalig intrekken van vergunningen en inkrimpen van de veestapel, terwijl wij geloven dat sectoren als de kalver- en varkenshouderij juist via innovatie veel reductie kunnen bereiken.'

Wat vraagt al deze inspanning van de provinciale organisatie?

'Het is een enorme operatie. We hebben de provinciale organisatie bijna leeggetrokken voor het stikstofteam. Er is een basisteam van ongeveer vijftien mensen dat er voltijds mee bezig is, maar als je alle disciplines zoals vergunningverlening, bronmaatregelen en handhaving meetelt, praten we over vijftig tot zestig mensen. Je kunt in Gelderland geen stap zetten zonder met stikstof te maken te krijgen.'

Wat is het grootste risico als de provincie deze maatregelen niet zou nemen?

'Zonder deze geborgde maatregelen is elke natuurvergunning in Gelderland in feite vogelvrij. We zien in Noord-Brabant al dat rechters zeggen dat vergunningen ingetrokken moeten worden, omdat de natuur er slecht voor staat. Door de Rendac-uitspraak stond onze juridische onderbouwing zwaar onder druk. Als we niets doen, riskeren we dat we straks massaal vergunningen moeten intrekken. Deze maatregelen zijn er juist om dat te voorkomen en ondernemers weer een basis van vertrouwen te geven.'